Ekmek Aşı Hangi Yöreye Aittir? İzmirli Bir Gençten Mizahi Bir Bakış
Bir gün İzmir’de, arkadaşlarla kafede otururken, “Hadi bakalım, ne yapsak?” sorusu havada uçuşuyor. “Ekmek aşı yiyelim mi?” diyen bir arkadaşım oldu, ama bir an duraksadım. Ekmek aşı mı? Nasıl yani? O kadar kafa karıştırıcı bir yemek ismi ki, “Bu da ne böyle, sanki bir çorba yerine sabah kahvaltısında yeriz diye her şeye ‘ekmek’ eklenmiş” diye düşünmedim değil. O anki bakışım, “Ne kadar değişik, ama nedense bir o kadar da tanıdık bir şey bu,” gibiydi.
Bu yazıda, ekmek aşı hangi yöreye aittir sorusunu mizahi bir dille ele alacağım. Hem o yörenin kültürüne dair bir keşif yapacağız, hem de İzmirli bir gencin gözünden bu geleneksel yemeği anlamaya çalışacağız. Tabii, işler bazen çok ciddiye de binebilir, çünkü yemekler ve kökenleri İzmirli bir genç için “benim kim olduğum” gibi derin bir mesele olabilir!
Ekmek Aşı: Adı Gibi Yaratıcı
Ekmek aşı, adını ilk duyduğumda, açıkçası ne olduğunu kestiremeyen, o an sadece bir “Aaa, buna ekmek koyarak her şeyi yiyebilirim” kafasında bir insan olarak, soruyu sormadan duramadım: Ekmek aşı hangi yöreye aittir? Meğerse, bu yemeğin kökeni, Anadolu’nun çeşitli köylerine dayanıyormuş. Özellikle, Orta Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde sıklıkla yapılan bu yemek, aslında fazlasıyla pratik ve doyurucu bir şey.
Zaten biraz düşündüğümde, bizim mutfak kültürümüzde her yemek, zorlu yaşam koşullarına karşı geliştirilen yaratıcı çözümler gibi geliyor. Hani, bir zamanlar eski köylerde, tarladan gelen ağır işlerden sonra, “ne yiyelim” sorusuna karşılık, pratik ama bir o kadar da doyurucu bir çözüm gerekiyordu. Ekmek aşı, işte bu noktada devreye giriyor: Hem var olan malzemelerle yapılan, hem de kaybolan bir lezzet.
Ekmek Aşı: Bir Zamanlar Herkesin Sofrasında
Bir anda kafamda bir parça daha oturdu, çünkü İzmirli bir genç olarak, mutfak geleneği bana daha çok “abla, yap bu yemeği, misafir gelecek” türünden bir kavramı çağrıştırıyor. Ama Anadolu’da, özellikle de kırsal kesimde, ekmek aşı denen bu yemek, günlük yaşamın bir parçasıydı. Meğerse, tıpkı Antep’te, Gaziantep’te, Adıyaman’da ve Urfa’da olduğu gibi, ekmek aşı bu yörelerde halkın sevdiği, pratik bir yemek olmuş. Hatta ekmek aşı, zorlu kış aylarında daha da anlam kazanmış.
Ekmek aşı, aslında en basit haliyle ekmek, su, yağ, baharatlar ve varsa etin birleşiminden oluşuyor. Ama işin içine kimseye anlatmadan girince, sanki bir yemek daha var diye düşünüyor insan. “Aha, bak bu kadar basit ama etkili! Zaten 15 dakikada yapılır, nasıl oluyor bu iş?” dememek elde değil.
İzmir’den Şanlıurfa’ya: Bütün Anadolu Bir Arada
Şimdi, gelin biraz gezelim. Ekmek aşı hangi yöreye aittir? demek, aslında biraz göçlerin ve kültürlerin harmanlanması gibi bir şey. İzmir’deki bir gencin bakış açısıyla, kökeni araştırırken, beni biraz hayrete düşüren şey, bir yandan da gerçekten de farklı bölgelerde, aynı yemek tarzlarının nasıl da farklı şekillerde kabul gördüğü oldu.
İzmir’de, halk bazen şunu der: “Yahu, Ekmek aşı da nedir? Bizim menemen daha kıymetli, bizim ciğer daha lezzetli!” Ama işin doğrusu, ekmek aşı kadar pratik ve yüce bir yemek de yok. Hani böyle “görünüşte basit ama derin anlamlar taşıyan yemek”ler vardır ya, ekmek aşı da tam olarak onlardan.
Mesela Şanlıurfa’da, ekmek aşı o kadar ciddi bir yemek ki, sabahları kahvaltıdan önce bile aklımıza gelir. Yani, bir tatlılık var, bir iç huzuru… Hayatının içinde ekmek aşı yiyen birinin ruhu yumuşar, çünkü o yemeğin içinde her şeyin bir anlamı var.
Ekmek Aşı: Aileyle, Komşularla, Sohbetle
Bir de şöyle bir şey vardır, değil mi? Ekmek aşı, genellikle kalabalık bir sofrada, köyde ya da çok samimi bir ortamda yenir. Çünkü ekmek aşı, sadece bir yemek değil, aynı zamanda bir sohbet aracıdır. Ne de olsa, hepimiz yemek yerken sohbet etmeyi severiz.
“Ekmek aşı yapmayı bilmiyorum” dediğinizde, bir bakmışsınız ki, dört kuşak önceki büyükanneniz size yemek tarifini vermeye başlamış. Ama işte, bir tarafınızda İzmir’in sıcak havası, diğer tarafınızda ise buralarda bulamayacağınız kadar derin sohbetler oluyor. Hatta bir arkadaşım, “Ekmek aşı da yemek değil, bir yaşam tarzıdır,” demişti. O an biraz şüpheyle bakmıştım, ama sonra anlamıştım ki, haklıydı.
“Baba, sana bir soru soracağım. Ekmek aşı hangi yöreye aittir?”
“Bilmiyorum oğlum, ama senin bu soruya verdiğin tepki, bizde hiç yaşanmaz, orada öyle bir şey yoktur.”
“Hahaha! Ama sonuçta ben İzmirliyim, yani sorum, bazen sadece iç sesim olur,” dedim.
Ekmek Aşı: Nerede Olursak Olalım, İçimizdeki Lezzet Burada
Sonuçta, ekmek aşı hangi yöreye aittir sorusuna geleneksel bir cevap, hiçbir zaman kesin değildir. Çünkü Anadolu’nun her köyü, kasabası, şehri, bu yemeği kendi tarzında yapar. Biri tereyağlı, öteki baharatlı, biri sade… Ama sonuçta her bir tarif, bir sofra etrafında birleşen, sevgiyle pişirilen ve dostlarla paylaşılan bir anı bırakır.
İzmirli bir genç olarak, etrafımda sohbet etmeyi seven, her şeye mizahi bir gözle yaklaşan biri olarak, ekmek aşı da bana bir şey hatırlatıyor: Hayat ne kadar sade olursa, o kadar anlamlı oluyor. Ekmek aşı da öyle bir şey: Ne kadar basit malzeme kullanırsan kullan, işin içine sevgi, sabır ve sohbet girince, en sade şey bile en lezzetli hale geliyor.
Hani derler ya, “Hayat bir ekmek aşı gibi,” işte öyle…